26.02.2008 г. старшыня Рэспубліканскай рады беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры Антон Астаповіч звярнуўся ў Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь з прапановай пра наданне Бел-чырвона-беламу сцягу статуса нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці. Зварот быў абумоўлены юбілейнай датай – 90-мі ўгодкамі абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі. Пад увагу быў узяты і той факт, што герб «Пагоня» яшчэ з 1995 г. уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей, менавіта, як нематэрыяльная гісторыка-культурная спадчына.

Зварот быў аформлены згодна патрабаванняў дзеючай нарматыўна-прававой базы Рэспублікі Беларусь. Гэта і Закон Рэспублікі Беларусь «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь» ад 09.01.2006 г., і Палажэння “Аб парадку вядзення Дзяржаўнага спісу гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь”, якое зацверджана Пастановай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 15.06.2006 г. № 762.

Згодна вышэйназваных ды іншых нарматыўна-прававых актаў Рэспублікі Беларусь праз 30-і дзённы тэрмін Міністэрства культуры павінна даць пісьмовы адказ пра вынікі разгляду прапановы на Навукова-метадычнай радзе па пытаннях аховы гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі. Пры адмоўным рашэнні адказ павінен быць абгрунтаваным. Застаецца пачакаць які месяц. А ўвогуле цікава, ці дойдзе пытанне да разгляду на Радзе?

Тэкст ліста і абгрунтавання:

МІНІСТЭРСТВА КУЛЬТУРЫ
РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

2008 год – юбілейны, святы для кожнага беларуса, бо 90 год таму была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка, а потым, 25 сакавіка 1918 году, і яе незалежнасць. Гэта спроба стварэння першай незалежнай нацыянальнай дзяржавы ў найноўшай гісторыі Беларусі. Менавіта яна падштурхнула ленінскі ўрад у Маскве да абвяшчэння Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, а ўжо яна стала ў 1991 годзе падмуркам, на якім паўстала сучасная Рэспубліка Беларусь з усімі атрыбутамі незалежнай дзяржавы.

З 1991 па 1994 год дзяржаўным сцягам быў Бел-чырвона-белы сцяг. Пад ім ішло станаўленне, умацаванне нашай маладой дзяржавы. Але ж рэферэндум 1995 г. перапыніў існаванне, як дзяржаўных сімвалаў, гербу “Пагоня” і Бел-чырвона-белага сцягу, што не змяншае іх вялікай ролі і ў гісторыі і ў сучасным жыцці беларускага народу.

У рамках мерапрыемстваў, якія прысвечаны святкаванню 90-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі, ГА “Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры” звяртаецца з прапановай пра разгляд Бел-чырвона-белага сцягу на пасяджэнні Навукова-метадычнай рады пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь па пытаннях аховы гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі на прадмет уключэння у Дзяржаўны спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь.

Старшыня Прэзідыюма РС БДТАПГК
А.Астаповіч
+375 29 111 73 32

А Б Г Р У Н Т А В А Н Н Е

Бел-чырвона-белы сцяг.
Памеры:
Суадносіны даўжыні і шырыні – 2:1
Колеры размешчаны гарызантальна – белы-чырвоны-белы
Шырыня колеравых палос – 1/3 ад шырыні сцяга

Уладальнік эталону: Астаповіч Антон Уладзіміравіч
220090 г. Мінск, вул. Кальцова, 8-1-89
Тэл. 262-73-43

Наогул, белы і чырвоны колеры характэрныя для беларускай культуры, напрыклад, чырвоныя элементы на белай асноведзі лічацца самым распаўсюджаным спалучэннем колераў ў беларускім арнаменце. Аднак, пацверджаных гістарычных звестак пра паходжанне бел-чырвона-белага сцяга не існуе. Існуе папулярнае меркаванне наконт таго, што пад бел-чырвона-белымі сцяжкамі ваявалі пэўная частка татарскай конніцы ў бітве пад Грунвальдам (1410) і войскі ВКЛ у бітве пад Оршай (1514) — у дадзеным выпадку так тлумачацца ўвазе кавалерыйскія прапарцы (сцяжкі) з простым чырвоным крыжам на белым фоне, з якімі паказана конніца ВКЛ на карціне "Бітва пад Оршай" (1520). Існуе і такое меркаванне, што бел-чырвоны-белы сцяг мог бы быць выведзены паводле правіл геральдыкі з колераў гербу "Пагоня". Цікава, што бел-чырвона-белая аблямоўка выкарыстоўваецца на мантыях праваслаўных архіерэяў некаторых Памесных Цэркваў і сімвалізуе струмяні вучэння, якое выцякае са Старога і Новага запаветаў, і якое павінен прапаведаваць архіерэй.

Як менавіта беларускі нацыянальны сцяг, бел-чырвона-белы сцяг нідзе не ўзгадваўся да 1909. У 1909 – 1917 ім карысталіся некаторыя беларускія дэмакратычныя і незалежніцкія арганізацыі. Паводле ўласнага сведчання Клаўдзій Душ-Душэўскі стварыў эскіз нацыянальнага беларускага сцяга. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 бел-чырвона-белым сцягам пачалі ўсё часцей карыстацца як сцягам беларусаў наогул. На 1-й сесіі Беларускай цэнтральнай рады (Мінск, 5 жніўня 1917) было пастаноўлена, што ўсе вайскоўцы-беларусы павінны насіць бел-чырвона-белую стужку як дадатковы знак адрознення. Але яшчэ перад самым Першым усебеларускім з'ездам (7 – 18.12.1917) існавалі іншыя прапановы на ролю дзяржаўнага сцягу – напр., блакітна-бела-чырвоны сцяг. Тым не менш, з'езд праходзіў пад бел-чырвона-белымі колерамі, хоць разгон з'езду і не дазволіў фармальна прыняць пастанову пра дзяржаўны сцяг.Бел-чырвона-белым сцягам карысталася Беларуская рада ў Мінску да прыходу германскіх войскаў (18 – 25.2.1918). Урад Беларускай народнай рэспублікі таксама карыстаўся гэтым сцягам як дзяржаўным, хоць фармальна зацверджаны ён быў толькі 5 жніўня 1918, абвешчаны ў верасні 1918. Існавалі і іншыя праекты дзяржаўнага сцягу, а таксама варыяцыі на аснове бел-чырвона-белага. У 1920 гэтым сцягам, як беларускім і дзяржаўным, карысталіся кіраўніцтва Слуцкага паўстання і вайск. фармаванні Булак-Балаховіча.

Урад БНР у эміграцыі (1919 – 1925, Вільня) карыстаўся бел-чырвона-белым сцягам з дзвюма дадатковымі вузейшымі палоскамі, магчыма, чорнымі. У 1920 – 1922 факт існавання беларускага бел-чырвона-белага сцяга перашкодзіў праекту Л. Гросвальдса, які прапаноўваў таксама бел-чырвона-белы сцяг на ролю дзяржаўнага сцяга незалежнай Латвіі. У далейшым бел-чырвона-белы сцяг ужываўся да 1939 у Заходняй Беларусі як нацыянальны, у т.л. КПЗБ .У 1927 годзе абмяркоўваўся праект гербу БССР, які ў агульных рысах паўтараў герб СССР, але меў бела-чырвона-белую стужку замест чырвонай. Праект прайшоў некалькі інстанцый, але Прэзідыум ЦВК ў выніку ўсё ж пастанавіў зрабіць стужку чырвонай

У час нямецкай акупацыі (1941 – 1944) беларускія нацыянальныя колы, карысталіся бел-чырвона-белым сцягам неафіцыйна, і беспаспяхова дамагаліся ад нямецкіх уладаў афіцыйнага прызнання нацыянальнай сімволікі. Але гэта не было зроблена да апошніх дзён нямецкай акупацыі, як сведчыць распараджэнне Рэйхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях (14.6.1944). Шырока вядомае распараджэнне, быццам падпісанае гауляйтэрам Беларусі В. Кубэ і надрукаванае ў газеце "Раніца" (27.6.1942), пра дазвол карыстацца бел-чырвона-белым сцягам побач з германскай сімволікай "пры святкаваннях або для абазначэння беларускай нацыянальнасці", аказалася, па выніках пазнейшых даследаванняў, тагачаснай дэзінфармацыяй, вінаватых у якой нямецкія акупацыйныя ўлады так і не знайшлі.

Па вайне Бел-чырвона-белым сцягам карысталася і працягвае карыстацца беларуская эміграцыя.

У 1980-я, пасля пачатку дэмакратызацыі ў СССР, бел-чырвона-белы сцяг як нацыянальны быў ізноў уведзены ў ужытак. Нарэшце, бел-чырвона-белы сцяг быў зацверджаны як дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь (19 верасня 1991). Пасля рэферэндуму (14 мая 1995) выкарыстанне бел-чырвона-белага сцяга як дзяржаўнага было спынена. Гэтым сцягам, як нацыянальным, працягваюць карыстацца шматлікія беларускія арганізацыі.

Спасылкі
1. Цітоў А. Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. – Мн.: РІВШ БДУ, 1999.
2. Фадзеева В. Я. Арнамент // Этнаграфія Беларусі. – Мн. : БелЭн, 1989.
3. Ф. Турук. Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. – Москва : Государственное издательство, 1921 ; Мн. : Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994.
4. Басаў А. Н., Куркоў І. М., Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. – Мн.: Полымя, 1994.
5. Насевіч В. Л., Гэты сцяг пачынаўся так... (Чырвоная Змена, 20 красавіка 1995. № 42 (13900))